Στο προηγούμενο άρθρο μας παρουσιάσαμε συνοπτικά τις ισχύουσες αρχές για την επιμέλεια των τέκνων και πώς αυτές επηρεάζουν και την επιδικαζόμενη διατροφή.

Με το παρόν θα αναπτύξουμε συνοπτικά την δικαστηριακή διαδικασία και τις σταθερές παραμέτρους που χρησιμοποιεί το Δικαστήριο στην περίπτωση που οι διαζευγμένοι γονείς δεν συμφωνούν στον τρόπο ασκήσεως της επιμέλειας του τέκνου, προβάλλοντας ως επιχείρημα για να στηρίξουν την διαφωνία τους,  κατά κόρον το «συμφέρον του παιδιού».

Διαδικασία και Δικαστική Απόφαση περί της γονικής μέριμνας και επιμελείας

1.Σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων αποφασίζει το Δικαστήριο. Προσοχή, μια απλή διαφωνία δεν αποτελεί λόγο αναθέσεως της αποκλειστικής επιμέλειας στον ένα γονέα. Πρέπει να υπάρχει σπουδαίος λόγος, που εγκυμονεί κινδύνους για το παιδί (περίπτωση κακοποιητικού, ψυχικά διαταραγμένου ή παντελώς αδιάφορου γονέα) ή να συντρέχει πραγματική αδυναμία ασκήσεως της συνεπιμέλειας από τον ένα γονέα, (π.χ. λόγῳ της μόνιμης μετεγκατάστασης του παιδιού σε άλλη πόλη ή χώρα). Δεν νοείται ανάθεση της αποκλειστικής επιμέλειας στον άλλο γονέα ή έστω κατανομή της επιμέλειας, που μόνο κατ’ επίφαση θα επέτρεπε την ουσιαστική συμμετοχή και των δύο γονέων στην ανατροφή και φροντίδα του παιδιού, διότι, διαφορετικά, ο δικαστής θα υπερέβαινε τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας και θα ερμήνευε ή και θα εφάρμοζε εσφαλμένα το άρθρο 1514 του ΑΚ.

2.Το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου – Αρχή για την δικαστική ρύθμιση της επιμέλειας.

Το Δικαστήριο έχει ως κατευθυντήρια γραμμή και ως πυρήνα του σκεπτικού του το «βέλτιστο συμφέρον του τέκνου» και όχι τις εγωιστικές αντιπαραθέσεις των πρώην συζύγων. Το Δικαστήριο για την έκδοση της Αποφάσεώς του συνεκτιμά:

i)την ικανότητα και πρόθεση καθενός εκ των γονέων να σεβαστεί τα δικαιώματα του άλλου

ii)τη συμπεριφορά κάθε γονέως κατά το προηγούμενο χρονικό διάστημα και τη συμμόρφωσή του με τις νόμιμες, δικαστικές αποφάσεις, εισαγγελικές διατάξεις και συμφωνημένες υποχρεώσεις του.

iii)η καταλληλόλητα των γονέων για την ανάληψη του έργου της διαπαιδαγωγήσεως και της περιθάλψεως του ανηλίκου τέκνου με ηρεμία και ασφάλεια, καθώς και οι αναπτυχθέντες μέχρι τότε, με ανεπηρέαστη επιλογή, δεσμοί του τέκνου με τους γονείς του, αδελφούς του, και η ελαχιστοποίηση της διαταράξεως της μέχρι τότε ζωής του

iv)Η μικρή ηλικία του ανήλικου τέκνου και το φύλο του δεν αποτελούν κυρίαρχο, κατά νόμο, στοιχείο για τον προσδιορισμό του συμφέροντος του ανηλίκου. Η προτίμηση προς την μητέρα εξακολουθεί να ισχύει, κατά τις νεότερες ιατρικές, παιδαγωγικές και ψυχολογικές έρευνες, μόνο για την πρώιμη νηπιακή ηλικία του τέκνου.

v)Γνώμη του τέκνου. Ουσιώδους σημασίας είναι η ύπαρξη ιδιαίτερου δεσμού του τέκνου προς τον ένα από τους γονείς του, εφόσον αυτή είναι προϊόν ελεύθερης και ανεπηρέαστης επιλογής του ανηλίκου.

3.Το συμφέρον του ανηλίκου επιβάλει να ανατίθεται η άσκηση της επιμέλειας αυτού τόσο στη μητέρα όσο και τον πατέρα του, δηλαδή, να γίνεται χρονική ή εναλλασσόμενη κατανομή αυτής ανάμεσα στους δύο γονείς.

Η χρονική κατανομή συνιστά μορφή κατανομής της άσκησης της γονικής μέριμνας ανά σταθερά χρονικά διαστήματα και συνεπάγεται ότι το παιδί έχει εναλλασσόμενη κατοικία στον τόπο κατοικίας του κάθε γονέα του, ο οποίος, στο πλαίσιο αυτό, ασκεί μόνος του, κάθε φορά, τις πράξεις επιμέλειας του παιδιού. Αντιθέτως, η εναλλασσόμενη διαμονή, δηλ. τα προκαθορισμένα διαστήματα που το παιδί θα κατοικεί με τον κάθε γονέα του, μπορεί να διαταχθεί από το δικαστήριο αυτοτελώς, χωρίς την κατανομή της άσκησης της επιμέλειας, οπότε οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού την επιμέλεια του παιδιού (συνεπιμέλεια) (ΑΠ 78/2023 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

4.Επικουρικότητα του Δικαστηρίου

Το Δικαστήριο δεν επιλαμβάνεται άνευ άλλου τινός να επιλύσει οποιαδήποτε διαφωνία των πρώην συζύγων-γονέων σχετικά με την γονική μέριμνα του τέκνου τους . Μάλιστα κατά την σαφή διατύπωση του άρθρου 1512 ΑΚ «κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας οι γονείς καταβάλλουν προσπάθεια για την εξεύρεση κοινά αποδεκτών λύσεων. Αν διαφωνούν, αποφασίζει το δικαστήριο». Το δικαστήριο δεν μπορεί να αποφασίζει επί διαφωνίας των γονέων, όταν το συμφέρον του τέκνου δεν επιβάλλει να ληφθεί απόφαση. Δηλ. το Δικαστήριο επιλαμβάνεται της υποθέσεως, επικουρικώς.

5.Υποχρεωτική απόπειρα εξωδικαστικής άρσεως της διαφωνίας

Πριν από την προσφυγή στο Δικαστήριο πρέπει να έχει καταβληθεί σοβαρή προσπάθεια για την άρση των διαφωνιών και της αποφυγής της δικαστικής διενέξεως. Μάλιστα ακόμη και κατά την έναρξη της επ’ ακροατηρίῳ διαδικασίας ο Δικαστής σύμφωνα με το κατ’ άρθρο 611 ΚΠολΔ καταβάλλει προσπάθεια για συμβιβαστική επίλυση της διαφοράς.

Συμπέρασμα

Πρέπει να πρυτανεύει ο κοινός νους, η μέση οδός και το αληθινό συμφέρον των παιδιών και να αποκλεισθούν οι ακρότητες

Πηγή:  Απόφαση 7449/2024 Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών

 

Η Συνεπιμέλεια, είναι ένας νέος νομικός όρος στις υποθέσεις διαζυγίων. Γνωρίζετε ποια είναι η πρακτική του συνέπεια και πόσο επηρεάζει τις σχέσεις διαζευγμένων γονέων με τα παιδιά τους καθώς και το ύψος της καταβαλλόμενης διατροφής;

Με τις τελευταίες τροποποιήσεις (ν.4800/2021)  στο Οικογενειακό Δίκαιο επήλθε λύση στην επιμέλεια των τέκνων διαζευγμένων γονέων με την καθιέρωση της συνεπιμέλειας. Ένα θέμα που είχε εργαλειοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό στο πεδίο αντιπαραθέσεως των διαζευγμένων συζύγων για την ικανοποίηση των προσωπικών αντιπαλοτήτων, εγωισμών και ματαιώσεών τους, ακόμη και οικονομικών διεκδικήσεων, εις βάρος όμως του συμφέροντος των ανηλίκων τέκνων τους.

Στην παρούσα δημοσίευση επιχειρούμε να παρουσιάσουμε τις αρχές που διέπουν την επιμέλεια των τέκνων και πώς επηρεάζουν και την κατανομή και καταβολή της επιδικαζομένης διατροφής.

1.Η γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου περιλαμβάνει

α)την επιμέλεια του προσώπου του, η οποία εμπεριέχει, ιδίως, την ανατροφή, την επίβλεψη, τη μόρφωση και την εκπαίδευση του τέκνου, καθώς και τον προσδιορισμό του τόπου της διαμονής του, επιπλέον δε,

β)την διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση που αφορά στο πρόσωπο ή στην περιουσία του. Σε περίπτωση διαζυγίου αν και καταργείται ο κοινός συζυγικός ωστόσο, οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού και εξίσου τη γονική μέριμνα.

Δηλαδή πρέπει να είσαι σαφές στους εμπλεκομένους διαζευγμένους γονείς ότι καθιερώνεται εκ του νόμου η κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας και της συνεπιμέλειας ανεξαρτήτως αν αυτοί το θέλουν ή όχι. Η συνέχιση της από κοινού ασκήσεως της γονικής μέριμνας μπορεί να αποκλεισθεί μόνο αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 1514 παρ. 2 του Αστικού Κώδικα και όχι σε κάθε περίπτωση.

2.Λαμβάνεται υπ’ όψιν  η αναγκαιότητα εξακολουθήσεως αδιατάρακτης και αδιάκοπης διαβιώσεως του ανηλίκου, υπό τις συνθήκες, υπό τις οποίες ζούσε πριν από τον χωρισμό των γονέων του

3.Η ισότιμη συμβολή και των δύο γονέων στην ανατροφή και τη διαπαιδαγώγηση του τέκνου και την ανάπτυξη της προσωπικότητάς του.

4.Το συμφέρον του ανηλίκου επιβάλει να ανατίθεται η άσκηση της επιμέλειας αυτού τόσο στη μητέρα όσο και τον πατέρα του, δηλαδή, να γίνεται χρονική ή εναλλασσόμενη κατανομή αυτής ανάμεσα στους δύο γονείς.

Η χρονική κατανομή συνιστά μορφή κατανομής της άσκησης της γονικής μέριμνας ανά σταθερά χρονικά διαστήματα και συνεπάγεται ότι το παιδί έχει εναλλασσόμενη κατοικία στον τόπο κατοικίας του κάθε γονέα του, ο οποίος, στο πλαίσιο αυτό, ασκεί μόνος του, κάθε φορά, τις πράξεις επιμέλειας του παιδιού. Αντιθέτως, η εναλλασσόμενη διαμονή, δηλ. τα προκαθορισμένα διαστήματα που το παιδί θα κατοικεί με τον κάθε γονέα του, μπορεί να διαταχθεί από το δικαστήριο αυτοτελώς, χωρίς την κατανομή της άσκησης της επιμέλειας, οπότε οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού την επιμέλεια του παιδιού (συνεπιμέλεια) (ΑΠ 78/2023 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Καθορισμός της διατροφής υπό το πρίσμα της συνεπιμέλειας

Ο τρόπος υπολογισμού και ανευρέσεως της συμμετοχής του κάθε γονέα στην διατροφή του ανηλίκου τέκνου δεν αλλάζει και συνεχίζει να καθορίζεται από την αναλογία των εισοδημάτων καθενός από αυτούς. Πρακτικά όμως, αλλάζει το ποσό που λαμβάνει ο  κάθε σύζυγος, ή αυτά που μέχρι τώρα κατά την συνήθη πρακτική λάμβανε η μητέρα ως έχουσα κατά κανόνα την επιμέλεια. Και αυτό διότι, για τις ημέρες που εναλλασσόμενα κατοικεί το παιδί με τον ένα γονέα του στην δική του κατοικία, αυτός αναλαμβάνει να καλύψει τις δαπάνες διατροφής του τέκνου χωρίς να είναι υποχρεωμένος να καταβάλει το ποσό αυτό στον άλλο γονέα, παρά μόνο την διαφορά που τυχόν προκύπτει λόγῳ της αναλογίας των υπέρτερων εισοδημάτων του. Π.χ. έστω ότι η έχουμε εναλλαγή κατοικίας ανά 15 ημέρες, οι ανάγκες του τέκνου ανέρχονται σε 1.000€ μηνιαίως και τα εισοδήματα του πατέρα είναι 1500€ και της μητέρας 1000€ (δηλ. αναλογία είναι 3/5 ο πατέρας και 2/5 η μητέρα) και οι μηνιαίες ανάγκες  διατροφής του τέκνου είναι 600€, τότε ο μεν πατέρας πρέπει να συνεισφέρει (600:5Χ3=) 360€ και η μητέρα (600:5Χ2=)240€. Τότε ο πατέρας για τις 15 ημέρες που έχει το τέκνο στην κατοικία του θα καλύπτει απ’ ευθείας τις ανάγκες του τέκνου με δικές του δαπάνες, δηλ. 600:2=300€. Για δε τις ημέρες μου το παιδί θα κατοικεί με την μητέρα του η οποία έχει υποχρέωση συμμετοχής στην διατροφή με 240€, ο πατέρας θα της καταβάλει το ποσό των 60€ προκειμένου να συμπληρωθεί το ποσό των 300€ που απαιτούνται για τις δαπάνες του τέκνου για το διάστημα αυτό.

Συμπέρασμα

Εν κατακλείδι, ο νόμος διαπνέεται και κινείται προς την ορθή κατεύθυνση και οι Δικαστές απονέμουν δικαιοσύνη ακριβοδίκαια και απόλυτη επίγνωση της ευθύνης τους με απόλυτο κριτήριο το βέλτιστο συμφέρον των τέκνων. Εναπόκειται στους πρώην συζύγους να αρθούν στο ύψος της αποστολής τους ως γονείς παραμερίζοντας τις προσωπικές πικρίες, εγωισμούς, απορρίψεις ή ματαιώσεις, αφήνοντας έξω κάθε τοξικό που μπορεί να προέρχεται από τον οικογενειακό ή φιλικό τους κύκλο

Πηγή:  Απόφαση 7449/2024 Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών