Γνωρίζετε ότι βάσει του ν .4714/2020, που εναρμόνισε την ελληνική νομοθεσία με την Οδηγία (ΕE) 2018/822 στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληροφοριών με σκοπό την πάταξη της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής είσαστε υποχρεωμένοι κατά την ενάσκηση του επαγγέλματός σας (φοροτέχνες, λογιστές, οικονομικοί σύμβουλοι, συμβολαιογράφοι) όχι μόνο να απέχετε από τέτοιες ενέργειες αλλά και να πληροφορείτε τις αρμόδιες Αρχές σχετικά με τις σχεδιαζόμενες πρακτικές  πελατών σας που σκοπό έχουν την φοροαποφυγή και την φοροδιαφυγή; ;

Υπάρχει μια και μοναδική εξαίρεση από αυτό τον κανόνα: Οι Δικηγόροι

Κατωτέρω θα παρουσιάσουμε συνοπτικά τους λόγους που θεμελιώνουν την αναγκαιότητα αυτής της εξαιρέσεως, όπως αυτοί αναπτύχθηκαν από την πρόσφατη υπ’ αριθ. 639/29-7-2024 Απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ενώσεως επί προδικαστικού ερωτήματος που απηύθυνε το Συνταγματικό Δικαστήριο του Βελγίου και μας ενδιαφέρει στην παρούσα ανάλυση.

Το Δικαστήριο έλαβε υπ’ όψιν του ότι:

1.Το θέμα είχε απασχολήσει και κατά το παρελθόν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για ανάλογο ερώτημα που αφορούσε Δικηγόρους, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2022, Orde van Vlaamse Balies κ.λπ. (C‑694/20, EU:C:2022:963).

2.Η ευχέρεια των κρατών μελών να υποκαθιστούν την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών με την υποχρέωση γνωστοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 8αβ, παράγραφος 5, της τροποποιημένης οδηγίας 2011/16,  δεν θεσπίστηκε ως προς όλους τους επαγγελματίες που υπόκεινται σε υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου, αλλά μόνον ως προς εκείνους οι οποίοι εξομοιώνονται με Δικηγόρους καθόσον έχουν, δυνάμει του εθνικού δικαίου, την εξουσία να εκπροσωπούν διαδίκους ενώπιον Δικαστηρίων.

3.Η απόδοση της ρυθμίσεως στην αγγλική γλώσσα χρησιμοποιεί την έκφραση «legal professional privilege». Στην ελληνική γλώσσα αναφέρεται ρητώς στο «δικηγορικό απόρρητο βάσει της εθνικής νομοθεσίας», η οποία είναι σαφής και δεν επιδέχεται καμίας ανάγκης ερμηνείας ή παρερμηνείας. Αντιθέτως, οι άλλες δεκαοκτώ γλωσσικές αποδόσεις περιέχουν εκφράσεις οι οποίες παραπέμπουν, κατ’ ουσίαν, στο επαγγελματικό απόρρητο που ισχύει βάσει του εθνικού δικαίου, χωρίς αναφορά στο δικηγορικό απόρρητο. Επομένως, οι άλλες αυτές γλωσσικές αποδόσεις είναι δυνατόν να αφορούν επαγγέλματα (όπως αυτό του φοροτεχνικού, του συμβολαιογράφου, του ορκωτού ελεγκτή, του λογιστή, του τραπεζίτη) τα οποία υπόκεινται στο επαγγελματικό απόρρητο βάσει του εθνικού δικαίου, αλλά στα οποία το εν λόγω δίκαιο δεν παρέχει, οπωσδήποτε, εξουσία δικαστικής εκπροσώπησης.

4.Σκοπός της Οδηγίας 2018/822 είναι να παράσχει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να προστατεύσουν αποτελεσματικά την εθνική φορολογική βάση τους που συρρικνώνεται λόγῳ της αναπτύξεως από τους φορολογουμένους ιδιαίτερα εξελιγμένων δομών φορολογικού σχεδιασμού και να πατάξουν την φοροαποφυγή και τη φοροδιαφυγή.

5.Η απαλλαγή από την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών, η οποία αιτιολογείται βάσει επαγγελματικού απορρήτου που προβλέπεται το εθνικό δίκαιο, εφαρμόζεται μόνο στο μέτρο που η υποβολή πληροφοριών οδηγεί στην αποκάλυψη εμπιστευτικών πληροφοριών που έχουν ανταλλαγεί μεταξύ Δικηγόρου (ή άλλου εξουσιοδοτημένου νομίμου εκπροσώπου στο πλαίσιο νομικής εκπροσωπήσεως) και πελάτη. Αντιθέτως, η ευρεία άσκηση της εν λόγῳ ευχέρειας από ορισμένα κράτη μέλη όσον αφορά επαγγέλματα τα οποία δεσμεύονται μεν από το επαγγελματικό απόρρητο, αλλά δεν παρέχουν δικαστική εκπροσώπηση, θα μπορούσε να δημιουργήσει φορολογικούς παραδείσους, θίγοντας έτσι την αποτελεσματικότητα και την ομοιομορφία, σε επίπεδο Ενώσεως των στόχων της Οδηγίας για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής και της φοροδιαφυγής στην εσωτερική αγορά της Ε.Ε..

6.Το άρθρο 8§1, της ΕΣΔΑ παρέχει αυξημένη προστασία στην επικοινωνία Δικηγόρων και πελατών τους, στην οποία περικλείεται τόσο η υπεράσπιση όσο και η παροχή νομικών συμβουλών. Το άρθρο 7 του Χάρτη διασφαλίζει κατ’ ανάγκην το απόρρητο των νομικών συμβουλών τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως καθαυτή την ύπαρξη της παροχής. Οι πολίτες ευλόγως αναμένουν ότι η επικοινωνία με τον Δικηγόρο τους παραένει ιδιωτική και εμπιστευτική. Ως εκ τούτου, είναι επιβεβλημένο να έχουν εμπιστοσύνη ότι ο Δικηγόρος τους δεν θα αποκαλύψει σε κανέναν, χωρίς τη συγκατάθεσή τους, ότι τους παρέχει συμβουλές.

Αυτή η αυξημένη προστασία, δικαιολογείται σε μια δημοκρατική κοινωνία, από το δικαίωμα υπερασπίσεως των πολιτών και τη δυνατότητα να απευθύνονται ελεύθερα στον Δικηγόρο τους, του οποίου το λειτούργημα περιλαμβάνει, από την ίδια τη φύση του, το καθήκον παροχής, κατά τρόπο ανεξάρτητο, νομικών συμβουλών σε όλους όσοι τις χρειάζονται και, αφ’ ετέρου, τη συνακόλουθη υποχρέωση πίστεως έναντι του πελάτη του.

7.Ο εμπιστευτικός χαρακτήρας της σχέσεως Δικηγόρου και πελάτη του τυγχάνει όλως ειδικής προστασίας, συνδεόμενη με την ιδιαίτερη θέση που κατέχει ο Δικηγόρος στο πλαίσιο της δικαστικής οργάνωσης των κρατών-μελών καθώς και με τη θεμελιώδη αποστολή που του έχει ανατεθεί και που αναγνωρίζεται από όλα τα κράτη μέλη. Υπό το πρίσμα αυτών ακριβώς των εκτιμήσεων, το Δικαστήριο έκρινε, στην απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2022, Orde van Vlaamse Balies κ.λπ. (C‑694/20, EU:C:2022:963), ότι ακόμη και η υποχρέωση γνωστοποιήσεως, όταν επιβάλλεται στον Δικηγόρο, αντιβαίνει στο άρθρο 7 του Χάρτη.

Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η εξαίρεση από την υποχρέωση παροχής πληροφοριών και γνωστοποιήσεως αφορά μόνο στους Δικηγόρους και εκτείνεται μόνο στα πρόσωπα που ασκούν τις επαγγελματικές τους δραστηριότητες υπό έναν από τους επαγγελματικούς τίτλους που μνημονεύονται στο άρθρο 1§2, στοιχ.α’, της Οδηγίας 98/5, και συγκεκριμένα:  

Βέλγιο: Avocat/Advocaat/Rechtsanwalt Βουλγαρία: Aдвокат

Τσεχική Δημοκρατία: Advokát Δανία: Advokat Γερμανία: Rechtsanwalt

Εσθονία: Vandeadvokaat Ελλάδα: Δικηγόρος

Ισπανία: Abogado/Advocat/Avogado/Abokatu Γαλλία: Avocat

για την Κροατία: Odvjetnik/Odvjetnica Ιρλανδία: Barrister/Solicitor

Ιταλία: Avvocato Κύπρος: Δικηγόρος Λετονία: Zvērināts advokāts

Λιθουανία: Advokatas Λουξεμβούργο: Avocat Ουγγαρία: Ügyvéd

Μάλτα: Avukat/Prokuratur Legali Κάτω Χώρες: Advocaat

Αυστρία: Rechtsanwalt Πολωνία: Adwokat/Radca prawny

Πορτογαλία: Advogado Ρουμανία: Avocat Σλοβενία: Odvetnik/Odvetnica

Σλοβακία: Advokát/Komerčný právnik Φινλανδία: Asianajaja/Advokat

Σουηδία: Advokat Ηνωμένο Βασίλειο: Advocate/Barrister/Solicitor

Συμπέρασμα

Ως εκ τούτου, οι λοιποί επαγγελματίες (φοροτεχνικοί, Συμβολαιογράφοι, Ορκωτοί Ελεγκτές, λογιστές, τραπεζίτες κλπ),  αν και μπορούν να διαθέτουν, κατά περίπτωση, εξουσία δικαστικής εκπροσωπήσεως χορηγηθείσα από τα κράτη μέλη, εν τούτοις επειδή δεν είναι Δικηγόροι δεν εξαιρούνται της υποχρεώσεως παροχής πληροφοριών και γνωστοποιήσεως και εν τέλει της περιελεύσεως σε γνώση των φορολογικών αρχών της υπάρξεως της συμβουλευτικής σχέσεως μεταξύ του γνωστοποιούντος ενδιαμέσου και του πελάτη του.

Ολόκληρο κείμενο της δικαστικής αποφάσεως μπορείτε να το διαβάσετε εδώ